In deze lezing worden zes tendensen door Gerrit van Valen besproken die de inhoud van de prediking beïnvloeden: het draait soms meer om menselijke behoeften dan om Gods waarheid. Denk aan emotionalistische, therapeutische of moralistische preken – goed bedoeld, maar ze missen de scherpe, helende kracht van het evangelie. “De mens komt dan centraal te staan, terwijl Christus juist onze enige hoop is.”

Toch blijft er hoop. Prediking kan nog steeds harten raken, levens veranderen en licht werpen in duisternis. Daarvoor is nuchterheid, volharding en liefde voor Gods Woord nodig. “De waarheid moet niet aangepast worden aan ons, maar wij aan de waarheid.”

Predikers worden bemoedigd om moedig te blijven staan, trouw te blijven aan de boodschap, en te vertrouwen dat God zelf werkt door Zijn Woord. Want ware prediking wijst niet naar onszelf, maar omhoog – naar Jezus, het levende Woord.

Het bericht Prediking onder druk verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Jezus is de Schepper van hemel en aarde, het Hoofd van de gemeente, de volheid van God in mensengedaante, en de Verzoener die vrede bracht door zijn kruisdood. Alles draait om Hem. Paulus waarschuwt liefdevol voor afleiding, want rituelen, mystiek of menselijke regels mogen nooit de plaats innemen van Christus. Het geloof wordt niet opgebouwd door wat wij doen, maar door het blijven luisteren naar het evangelie en vertrouwen op wat Hij al volbracht heeft – “het is volbracht”.

Leander Janse laat in deze boodschap zien dat Jezus het centrum is van je geloof, je hoop, je leven. Laat Hem je houvast zijn als het stormt. Hij is genoeg. Of om het anders te verwoorden: laat Christus niet aan de rand, maar in het midden van je hart stralen!

Het bericht Christus voor ogen schilderen verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Elk mens is sterfelijk, en ons levenseinde is beslissend voor de eeuwige toekomst. Kan ik mij op het sterven voorbereiden? Hoe kan ik zonder doodsangst heengaan?

Sinds de middeleeuwen bestaan er boekjes die de stervenskunst beschrijven. Ook Luther heeft zo’n boekje (een ars moriendi) geschreven over de voorbereiding op het sterven.

Dr. G.A. (Gert) van den Brink hield deze lezing tijdens een conferentie van de Gereformeerde Bond voor studenten theologie. Hij geeft vanuit Luther aan hoe de stervenskunst een plaats moet hebben in prediking en pastoraat en hoe wij onszelf kunnen voorbereiden op onze eigen dood.

Het bericht Stervenskunst: hoe bereid ik ** mij voor op het einde? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Thema

Allereerst omdat het onderwerp van het boekje zo belangrijk is. De prediking van Zijn Woord is niet de enige manier waardoor God tot ons spreekt om ons leven te veranderen en te vernieuwen, maar wel de belangrijkste en meest krachtige manier. De Bijbel zelf is daar vol van, net als de geschiedenis van de kerk. Je verspilt je tijd niet als je je (opnieuw) verdiept in dit belangrijke en krachtige middel van God om Zijn werk in ons leven te doen. Daar komt nog bij dat het bij preken gaat over vragen die voor elke christen relevant zijn. Bijvoorbeeld: Waar moet ik op letten als ik de betekenis van een Bijbeltekst wil achterhalen? Of: Welke rol spelen onze leefwereld en onze theologie bij het lezen van de Bijbel? Of: Hoe pas ik de Bijbel toe in mijn eigen leven? De titel van Helms boekje is: ‘Prediking’, maar de titel had ook kunnen zijn: ‘Hoe lees ik de Bijbel?’

Volledig

In de tweede plaats omdat het boekje zo volledig is. Bijna alle aspecten, vragen, uitdagingen en gevaren van het preken komen aan de orde, en dat op een aansprekende en gestructureerde manier. Natuurlijk wil je soms wel wat meer weten en zaken wat uitgediept hebben. Maar het is vooral heel knap hoeveel Helm in dit boekje ter sprake brengt. Het is de beste introductie die ik ken. Het boekje is ook goed te gebruiken als check-up of APK voor (ervaren) predikanten. Aan het eind van zijn boekje biedt Helm daarvoor ook een serie vragen.

Preken is niet meer dan naspreken en doorgeven

Evenwichtig

In de derde plaats omdat het boekje zo evenwichtig is. Ik denk bijvoorbeeld aan de manier waarop hij aansluiting bij de traditie (o.a. het inspirerende voorbeeld van de Engelse prediker Charles Simeon) verbindt met aandacht voor de cultuur van mensen vandaag. Of hoe hij zowel de Bijbelse theologie als de systematische theologie een belangrijke plek geeft in het preekvoorbereidingsproces. Ik denk ook aan de toon van het boekje. Aan de ene kant is het ontdekkend (o.a. het eerste hoofdstuk over het probleem van een ‘blinde focus op contextualisatie’ en Helms nadruk op het gebed om het werk van de Heilige Geest). Aan de andere kant is het ook heel bemoedigend en vol van het evangelie (om een hedendaagse term te gebruiken: Helm schrijft ‘evangeliecentrisch’ over de prediking en het preekproces).

Naspreken

Ten slotte, omdat de schrijver van het boekje zo onder de indruk is van de Bijbel zelf, en dat op een aanstekelijke manier. Preken is een heel bijzonder werk. Tegelijkertijd is het niet meer dan naspreken en doorgeven. Predikers hoeven zelf geen boodschap te maken. Ze hoeven alleen maar uit te pakken wat God in de Bijbel al gegeven heeft. Dat is wat Helm bedoelt met ‘verklarende prediking’ (in het Engels ‘expositional preaching’ of ‘expository preaching’), iets waar Miguel Núñez in het voorwoord nog meer over zegt.

Ik bid dat God dit boekje rijk wil zegenen, ook voor christenen en predikanten in Nederland.

Noot van de redactie: Dit artikel verscheen als introductie bij de Nederlandse vertaling van David Helm, ‘Expositional Preaching: Prediking. Hoe we Gods Woord uitleggen en toepassen’ (Geloofstoerusting Publicaties, 2021).

Het bericht Wat maakt een preek ** een goede preek? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

De titel Handboek Apostolische Homiletiek geeft aan dat voor de auteurs de aanwijzingen van de apostelen voor de prediking normerend zijn. Er verschijnen drie delen:
Band I: Bezinnend deel, dr. R. van Kooten, 2 juni 2023.
Band II: Praktisch deel, dr. R. van Kooten, dr. J. Hoek e.a., najaar 2023.
Band III: Historisch deel, dr. A. Baars, voorjaar 2024

Doel
De auteurs hopen dat studenten in de theologie door de inhoud van dit werk helder zicht zullen ontvangen op het wezen van de prediking en dat dienstdoende predikanten er stof in vinden voor reflectie op het hart van hun bediening: de prediking van Gods Woord. Daarnaast zullen theologisch geïnteresseerde gemeenteleden dit boek met vrucht raadplegen. De inhoud is wetenschappelijk verantwoord en tegelijk zo geschreven dat het boek goed leesbaar is voor iedere geïnteresseerde (bijl.).

Presentatie
De presentatie van Band I zal plaatsvinden op DV vrijdagavond 2 juni 2023 in de Victorkerk in Apeldoorn. Iedereen is hiervoor van harte welkom! Vanaf 19:00 is de kerk open, de koffie en thee staan voor klaar. Het programma van deze avond zal om om 19.45 beginnen. Deze avond is een initiatief van de auteurs.

Het bericht Het belang van uitleggende prediking – Presentatie in Apeldoorn verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Iedereen die onbevooroordeeld dit overweegt, zal toestemmen dat de verkondiging van Gods Woord door die leraar waar wel zegen is, een geschikter middel is dan van de andere leraar. Daarom geven de godzaligen, en ook allen die verlangen naar het behoud van hun ziel, de voorkeur aan de dienst van die eerste. Alle leraars preken wel Gods Woord, zegt men gewoonlijk, (of beter: ze preken over Gods Woord), maar ze preken niet allemaal op dezelfde manier, niet even wezenlijk, bondig, rechtzinnig, grondig en waarachtig, niet even indringend en geschikt om de hoorders ontdekking, opwekking, sturing en bemoediging te geven.

Welnu, ik geloof (en de zaak zelf toont dat eveneens) dat iemand verplicht is het meest gebruik te maken van die dienst in een gemeente waar meerdere predikanten zijn, waar hij vaststelt dat Gods Geest het meest invloed op hem heeft. Als hij dit maar niet doet zonder de dienst van andere leraars te verachten, en zonder scheuring of verdeeldheid aan te richten.

Bovendien, zelfs de leraars zijn verplicht om zo’n afweging in nederigheid te prijzen, en zich aan Gods wil te onderwerpen, wanneer zij merken dat God hun dienst niet evenveel zegent als die van anderen. Het is weliswaar aangenamer om voor veel mensen dan voor weinig mensen te preken, en om te horen dat iemands dienst gewaardeerd wordt door de heiligen, en vrucht draagt; toch moet een leraar ermee tevreden zijn dat het Koninkrijk van Jezus wordt uitgebreid – of dat nu door middel van onszelf is of door middel van anderen. […]

Beslist, mensen die het niet uitmaakt wie ze horen en wat en hoe zij horen, die laten zien geen goede geestelijke zintuigen te hebben. Ze lijken op mensen in het natuurlijke die het niet uitmaakt wat zij eten en drinken, en hoe het toebereid is; van dergelijke personen zegt men dat ze geen goede smaak hebben. […]

Velen letten vandaag de dag bij het horen naar leraars meer op de partij of groep, dan op het nut en voordeel dat men uit de preek voor zijn eigen verstand en hart zou moeten zoeken. Of ze willen deze of gene leraar horen om zo bepaalde invloedrijke mensen maar niet te ergeren en een plezier te doen. Maar je moet niet naar de kerk gaan om mensen te ontzien of te behagen, maar om God te dienen en om stichting voor je ziel te ontvangen.

Cornelius van Velzen (Oudorp, 30 mei 1696 – Groningen, 19 april 1752) was een Nederlands predikant en later hoogleraar te Groningen.

Het bericht Welke vrucht heeft de prediking? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Beluister deze lezing ook op Spotify, Apple of Google Podcasts. 

Op het eerste gezicht lijkt Dordt veel te zeggen over uitverkiezing, verzoening en wedergeboorte, en slechts weinig over het geloof. Maar dat blijkt bij nader inzien verrassend anders te zijn.

Dr. Gert van den Brink laat zien dat Dordt juist de vraag centraal stelt wat geloven is, en de andere thema’s benoemt als oorzaken van het geloof. Hij maakt duidelijk dat het onderscheid tussen eerste-orde-vragen en tweede-orde-vragen het aanbod van genade in het hart van de Dordtse Leerregels plaatst.

Het bericht 2. Noodzaak, functie en eigenheid van het geloof verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Dr. G.A. (Gert) van den Brink ontdekte dat deze vraagstukken een dieper, groter probleem kunnen opleveren. Heeft God wel goede bedoelingen met het evangelie? Kan ik wel weten of God werkelijk mijn redding wil? In deze lezing hoor je over een evangelie zonder kleine lettertjes.

Het bericht Het evangelie zonder ** kleine lettertjes verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Predikers uit de Vroege Kerk die ik als groot vakman zie, zijn onder meer Ambrosius, Hiëronymus, Gregorius van Nazianze, Chrystostomus, Athanasius, Augustinus en Petrus Chrysologus. Deze mannen hielden zich bezig met verklarende verkondiging, maar als ik hun preken lees kan ik er niet omheen dat hun manier van preken nogal verschilt van wat wij vandaag verklarend zouden noemen. Hoe kan hedendaagse verklarende verkondiging teruggaan op prediking uit de Vroege Kerk die vaak zo bevreemdend op ons overkomt?

Een gedeelde overtuiging

Het is allereerst goed om voldoende oog te hebben voor de overtuiging die wij met deze kerkvaders gemeenschappelijk hebben. Zowel de vroege als de hedendaagse beoefenaars van verklarende verkondiging geloven dat de Schrift in alle opzichten betrouwbaar is en dat God Zelf spreekt als de Bijbel opengaat.

Op vele plaatsen stellen kerkvaders als Tertullianus dat alles wat de Schrift ons leert waar is (Tertullianus, Over het vlees van Christus). Augustinus verklaart: ‘Ik heb geleerd om alleen voor de canonieke boeken van de Schrift op deze wijze te respecteren en te hoogachten. Alleen als het gaat om deze boeken geloof ik vast dat de auteurs geen enkele fout hebben gemaakt’ (brief 82.3) Dit soort expliciete uitspraken over de betrouwbaarheid van de Bijbel zijn waardevol als je de visie van kerkvaders op de Bijbel wilt reconstrueren.

Minstens zo relevant is echter de manier waarop in de grote verzameling geschriften uit de Vroege Kerk gebruikgemaakt wordt van de Schrift. De prediking was in die tijd dé plek waar de Bijbel ter hand genomen werd. Als je dan ziet dat in preken uit die tijd de citaten over elkaar heen buitelen, is het overduidelijk dat de kerkvaders geloofden dat de Schrift waar was. Uit de manier waarop ze met de Bijbel omgingen blijkt dat ze ervan overtuigd waren dat God in het Woord spreekt tot de hoorders.

Zo zegt Augustinus in een preek: ‘Laten we de Schrift behandelen als de Schrift; als God Die spreekt’ (preek 162C.15). Zonder die overtuiging valt ook de motivatie weg om diep in de tekst te duiken in voorbereiding op de preek, zoals de kerkvaders deden.

Waarom verschillen preken uit de Vroege Kerk dan zo van die van hedendaagse Westerse voorgangers die even zeer overtuigd zijn van de rol van de Schrift in het verstaan van Gods stem? Kerkvaders maken in hun preken vaak gebruik van vergezochte allegorieën, kennen waarde toe aan getallen en lijken zonder duidelijke lijn van de ene naar de andere tekst over te springen. Preken uit die tijd bevatten soms lange uitweidingen, die vaak weinig meer te maken hebben met de tekst waar de preek over moest gaan. Is het idee dat hedendaagse verklarende verkondiging afstamt van dit soort redevoeringen wel houdbaar?

Een verschillende wetenschappelijke context

Verklarende verkondiging is een kunst, een ambacht, een vakmanschap, dat niet los gezien kan worden van de heidense cultuur in het algemeen en de heidense retorica in het bijzonder.

Predikers in Vroege Kerk die zich helemaal hadden toegelegd op verklarende verkondiging, namen (net als hedendaagse voorgangers dat doen) heel verschillende standpunten in ten opzichte van de heidense wetenschap. Sommige voorgangers verwerkten citaten van heidense auteurs in hun eigen preken. Zo wordt Vergilius meer dan honderd keer aangehaald in de verzamelde preken van Ambrosius. Ook maakt hij gebruik van de medische kennis van de arts Galenus in zijn uitleg van Genesis. Tertullianus verklaarde juist dat de heidense wetenschap schadelijk was voor de theologie. In zijn toespraken maakt hij echter gebruik van retorische technieken die werden onderwezen in heidense scholen. Dat herinnert ons eraan dat niemand helemaal kan ontsnappen aan de context waarin hij staat.

De hoeveelheid aanhalingen van heidense auteurs geeft iets weer van de invloed die de heidense cultuur op preken uit de Vroege Kerk had. Het is misschien wel de meest duidelijke manier om die invloed te meten – maar niet de enige. Op een dieper niveau was de heidense cultuur van de oudheid een cultuur die gefascineerd was door woorden – door hun betekenis, hun verschijningsvorm en hun gewicht. Het eindeloze citeren van bijbelverzen en het gebruik van duidelijke schriftgedeelten om lastige teksten te kunnen interpreteren waren technieken die predikers hadden overgenomen van de heidense school van Homerus.

Gevormd door de regels van de retorica

Net zoals de reformatoren werden de kerkvaders in hoge mate gevormd door de opleiding die ze genoten hadden. De eerste handleiding voor het maken van preken was van de hand van Augstinus. Daarin gaat hij onder meer uitgebreid in op de vraag hoe je de lessen van Cicero over retorica het best kunt inzetten. Augustinus zag de waarde in van heidense inzichten over welsprekendheid: ‘Waarom zouden zij die de waarheid spreken de indruk moeten wekken dat ze dom, saai en half in slaap zijn?’ (Augustinus, De doctrina christiana, 4.32). Maar hoewel hij een aantal lessen van Cicero met instemming aanhaalt, hechtte Augustinus uiteindelijk meer waarde aan gebed en luisteren naar goede predikers.

Preken uit de Vroege Kerk klinken met name zo verschillend van moderne preken doordat wij én onze voorvaders (bewust of onbewust) de beste seculiere inzichten van onze tijd gebruiken in onze hermeneutiek en communicatie. De kerkvaders geloofden dat de Bijbel een Goddelijk Woord was, dat diepe rijkdommen bevatte voor de luisteraars. Ze zochten naar betekenissen van getallen in de Bijbel omdat de omringende cultuur ook schoonheid, betekenis en waarheid zag in de verborgen diepten van getallen. Als dat gold voor wiskunde, voor overtuigende toespraken en voor filosofie, dan moest dat zeker ook gelden voor een tekst die regelrecht door God geïnspireerd was. De context van de seculiere wetenschap vormde de manier waarop ze de preekkunst benaderden.

Hetzelfde gold voor de praktische randzaken. Sommige predikers schreven hun preken helemaal uit en lazen ze voor. Anderen, zoals Augustinus, mediteerden gedurende de week over het gedeelte en preekten vervolgens uit hun hoofd. Veel scholen in de retorica leerden hun studenten om toespraken voor te lezen of uit hun hoofd te leren. Quintilianus, een heidense redenaar, stelde echter dat dit een goedkope en onvolwassen manier van spreken voor publiek was. Of een prediker het eens was met Quintilianus of niet bepaalde ook de manier waarop hij omging met preken van papier.

Het zou een ernstige misvatting zijn om te denken dat onze moderne benadering van uitleg en prediking automatisch beter zijn dan die van de predikers van toen. Maar het zou ook onjuist zijn om geen oog te hebben voor het feit dat de hedendaagse verklarende verkondiging afstamt van de homiletiek van de kerkvaders en dat er gedeelde overtuigingen aan ten grondslag liggen.

Verklarende verkondiging in de context van de kerkgeschiedenis

En er is nog een andere reden waarom preken uit de vroege kerk zo anders kunnen zijn dan wij gewend zijn: ze werden gehouden door mensen die hun eigen plek innamen binnen de kerkgeschiedenis. Sommige predikers in de Vroege Kerk maakten graag gebruik van de tekstverwijzingen tussen de verschillende tekstversies die Origenes in zijn Hexapla naast elkaar had gezet. Augustinus worstelde met de vraag of hij de meer wetenschappelijke vertaling van Hiëronymus moest gebruiken of vast moest houden aan de versie waar zijn gemeente vertrouwd mee was. Hij koos er uit pastoraal oogpunt voor om in de gemeente de minder betrouwbare vertaling te blijven gebruiken, terwijl de vertaling van Hiëronymus in zijn wetenschappelijke verhandelingen een steeds belangrijkere plaats innam.

Met het voortschrijden van de kerkgeschiedenis, ontwikkelden zich ook de aanpak en de vorm van de verklarende verkondiging. Dat is bijvoorbeeld duidelijk te zien als het gaat over de heilshistorie. In de Vroege Kerk waren predikers zich heel sterk bewust van de voortgaande lijn in de Bijbel. Ireneüs ontwikkelde de ‘theologie van de herhaling’, waarin hij zich baseerde op vermeende herhalingen binnen de heilshistorie, zoals het hout van de boom in Genesis 2 en het kruishout waaraan Christus opgehangen werd.

In reactie op de ketterij van Marcion, die het Oude Testament en het onderwijs van Joodse geleerden terzijde schoof, besteedden veel predikers in hun preken veel aandacht aan de overeenkomsten en de eenheid tussen de twee testamenten. De nadruk die Augustinus legde op genade in de discussie met de pelagianen, zorgden ervoor dat hij het verschil tussen wet en evangelie meer ging benadrukken. Dit alles – samen met de alomtegenwoordige allegorieën – kun je zien als vroege pogingen om met schriftgedeelten om te gaan op een manier die recht doet aan het geheel van de heilsgeschiedenis.

De kerkgeschiedenis biedt ons steeds weer nieuwe mogelijkheden om de heilsgeschiedenis verder te nuanceren en uit te werken. Het is daarom heel logisch dat preken van de eerste christenen nogal vreemd op ons over kunnen komen vanwege allerlei theologische interpretaties. De grote predikers van de Vroege Kerk brachten juist de mogelijkheden in kaart om de eenheid en de verscheidenheid binnen de canon een plek te geven – iets waar we ook vandaag de dag nog steeds mee worstelen en verschillend mee omgaan.

Conclusie

Is verklarende verkondiging veranderd sinds de tijd van de eerste christenen? Ja, in die zin dat er altijd sprake is van kruisbestuiving met de seculiere cultuur en dat ook verklarende verkondiging zich ontwikkelt binnen het geheel van de kerkgeschiedenis. Maar dat mag ons nooit blind maken voor onze gedeelde overtuigingen over het gezag van de Schrift en voor de gedrevenheid van predikers om de beste methodes en bronnen te gebruiken die in hun tijd voor handen zijn. Als we onze ogen daarvoor sluiten, is dat respectloos richting de gelovigen die voor ons gearbeid hebben. En dat niet alleen, we onthouden onszelf dan ook een erfenis waarbij we als hedendaagse voorgangers veel baat kunnen hebben: de schat van de prediking uit de Vroege Kerk.

Peter Sanlon is als predikant verbonden aan de St. Mark’s Church in Tunbridge Wells (Engeland). Hij schreef onder meer een boek over de opvatting van Augustinus over de prediking en werkte mee aan een handboek over de preken van kerkvaders. Hij is op Twitter te volgen via @Sanlon.

Het bericht Preken we anders ** dan de eerste christenen? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Zijn gemeente kwam op verschillende locaties bijeen. Ik was die ochtend naar de dichtsbijzijnde samenkomst gegaan, want de bewuste voorganger had mij als freelancer ingehuurd om onderzoek voor hem te doen. Het bezoeken van een van zijn ‘diensten op afstand’ moest ervoor zorgen dat ik een beetje een gevoel zou krijgen bij zijn bediening. Nou, dat was in ieder geval aardig gelukt. Ik had sterk het gevoel dat de predikant op deze manier niet veel gevoel zou krijgen bij zijn gemeente.

Ik weet niet hoe jij aankijkt tegen het idee om de gemeente op verschillende locaties samen te laten komen als model voor gemeentegroei. Ik vind het zelf vooral zorgelijk dat band tussen de kudde en de herder op deze manier een stuk losser wordt – sowieso een groeiend probleem in allerlei soorten gemeenten, zowel grote als kleine. Mijn bezoek aan de genoemde samenkomst bevestigde dat.

Toegegeven, dit probleem speelt niet alleen in kerken die via een liveverbinding op verschillende plekken samenkomen. In elke groeiende gemeente, klein of groot, is het de voortdurende worsteling van een predikant om vertrouwd te blijven met zijn gemeente. En de verleiding om meer en meer geïsoleerd te raken wordt groter als de gemeente groeit en alles ingewikkelder wordt.

Zelfs in kleine gemeente is het ondoenlijk om als predikant goede vrienden te worden met alle gemeenteleden. En in grotere gemeenten is het ook onmogelijk om iedereen goed te leren kennen. Maar een voorganger bij wie het steeds meer draait om prediking en steeds minder om pastoraat, een voorganger die steeds minder betrokken raakt op zijn gemeente, ondergraaft in feite het werk waaraan hij steeds meer tijd besteedt! Goede prediking vereist nauwe pastorale contacten.

De bediening van de prediking kun je niet scheiden van de bediening van de zielszorg. In feite is de prediking zelfs een verlengstuk van de zielszorg. Een herder die wil dat zijn prediking van betekenis is, moet zijn kudde zo goed mogelijk leren kennen. Daar zijn talloze redenen voor te bedenken. Van de belangrijkste redenen bespreek ik er hier drie.

1. Wil de prediking van betekenis zijn, dan moet een voorganger de afgoden van zijn gemeente in gedachten houden

Als ik word uitgenodigd om ergens te preken of te spreken, is een van de eerste vragen die ik aan de plaatselijke predikant stel: ‘Wat zijn de afgoden van jouw gemeenteleden?’ Ik wil niet alleen maar even aanwippen en mijn boodschap droppen. Het is mijn verlangen om deze voorganger en zijn gemeenteleden te dienen door de vinger te leggen bij elk verlangen dat er niet aan bijdraagt om Christus als hun grootste schat te omhelzen. Verdrietig genoeg weten sommige predikanten deze vraag niet eens te beantwoorden

Toen Paulus Athene binnenkwam, zag hij dat de stad vol afgodsbeelden stond (Handelingen 17:16). Dat zag hij niet alleen als een filosofisch probleem, maar vatte hij op als een theologisch probleem, dat hem persoonlijk verdriet deed. En toen hij de mensen erop aansprak, deed hij dat heel concreet te verwijzen naar hun altaar voor ‘de onbekende god’ (vers 23).

Datzelfde patroon zie je terug als Paulus specifieke gemeenten aanspreekt in zijn brieven. Ook dan verwijst hij naar specifieke zonden en miststanden die in die gemeenten spelen. Hij blijft niet in algemeenheden steken. Hij weet precies wat er speelt.

Dat betekent uiteraard niet dat je mensen vanaf de preekstoel in verlegenheid moet brengen of met naam en toenaam moet noemen. Maar het betekent wel dat je het gemeenteleven goed genoeg kent om mensen aan te spreken op een manier die echt overkomt.

Zolang een voorganger niet genoeg tijd doorbrengt met gemeenteleden, zullen de afgoden die hij in de prediking probeert te bestrijden met het evangelie slechts theoretisch zijn. Er zijn een aantal universele afgoden te noemen, die hun aantrekkingskracht uitoefenen op alle mensen. Maar de gemeenschap waarin een specifieke gemeente ingebed is, de subcultuur die de gemeente zelf is en zelfs specifieke demografische groepen binnen een gemeente, zijn vaak geneigd om zich met specifieke afgoden en zondige patronen in te laten.

Als je uit de eerste hand weet welke misplaatste verwachtingen er binnen jouw kudde leven met het oog op geld, carièrre en gezin, helpt dat je bij het preken. Het helpt je om de juiste teksten te kiezen en de juiste nadruk te leggen bij het toepassen van die teksten. Prediking is immers geen vingeroefening, maar een bediening!

2. Wil de prediking van betekenis zijn, dan moet de voorganger het lijden van zijn gemeente in zijn hart meedragen

Ik kan uit eerste hand bevestigen dat mijn prediking is veranderd sinds ik de handen van mensen vasthoudt als ze sterven en ik luister wat ze op hun hart hebben als ze huilen. Als je nog niet genoeg mensen hebt horen vertellen over hun zonden, hun angsten, hun zorgen en hun pijn, kun je fantastisch en vol passie preken, maar zal er toch iets ontbreken: weerklank.

Veel predikanten dragen Gods Woord als een last de preekstoel op, en dat is ook goed. Het is een heerlijke en indrukwekkende taak om de zware mantel van de prediking van de heerlijkheid van Christus te dragen en belast te zijn met de opdracht om Gods genade in het evangelie te verkondigen. Maar een voorganger moet op die preekstoel ook het gewicht van zijn gemeente voelen drukken. Hij moet opklimmen om te preken, nadat hij bij zijn kudde in het dal is geweest. Zijn preekschets moet doordrenkt zijn met de tranen van gemeenteleden.

Als een predikant weet door welk lijden zijn gemeenteleden heengaan, voorkomt het dat hij toondoof wordt voor geluiden uit zijn gemeente. Hij zal dan niet op de verkeerde momenten luchthartig doen. Het beïnvloedt ook de voorbeelden die hij kiest, de verhalen die hij vertelt en – vooral dat – de manier waarop hij met het Woord omgaat. Ik heb voorgangers grapjes horen maken over dingen waar mensen uit zijn gemeente mee worstelden. En ik heb me er zelf ook schuldig aan gemaakt. We komen om lasten te verlichten, maar door onze woorden onzorgvuldig te kiezen maken we het uiteindelijk alleen maar zwaarder.

Predikant, heb je echt hart voor de mensen in uw gemeente? Ik bedoel niet: ‘Ben je een mensenmens?’ Ik bedoel dit: weet je wat er echt speelt in het leven van je gemeenteleden? Grijpt het je aan? Doet het je verdriet? Treur je met degenen die treuren? Zo niet, dan komt dat uiteindelijk in de prediking openbaar.

Denk aan het verdriet dat Mozes had over de zonde van het volk (Exodus 32:32). En aan de alle tranen die Paulus vergoot (Handelingen 20:31, 2 Korinthe 2:$, Filippenzen 3:18, 2 Timotheüs 1:4). En denk aan de bewogenheid van Christus als Hij de mensen in het hart keek (Mattheüs 9:36). Je denkt misschien dat je dit soort emoties best bij jezelf kunt oproepen zonder je gemeenteleden echt goed te kennen. Maar dan is het toch anders, zeker voor hen. Het is toch anders, net zoals een emotioneel betoog van een rolmodel anders is dan een emotioneel betoog van je vader. Ga als voorganger niet enthousiast aan de slag met een tekst zonder dat je de lasten van je gemeente in je hart meedraagt.

3. Wil de prediking van betekenis zijn, dan moet de voorganger mensen bij name noemen in zijn gebed

Voor getrouwe dienaren van het Woord gaat de prediking samen met gebed. Ze bidden of Gods Woord niet leeg tot Hem zal terugkeren (Jesaja 55:11) Ze bidden dat mensen ontvankelijk zullen zijn voor het Woord. Ze bidden dat zielen gered zullen worden en levens veranderd. Het is goed om daarom te vragen. Maar een preek krijgt extra diepgang als hij wordt voorbereid met een gebed op de lippen voor John Smith en Julie Thompson en familie Cunningham. Of als de voorbereiding gepaard gaat met een smeekbede voor het behoud van Tom Johnson, de bekering van Bill Lewis en de genezing van Mary Alice.

Paulus vertelt de mensen die aan zijn zorgen zijn toevertrouwd herhaaldelijk dat hij aan hen denkt in zijn gebeden (Efeze 1:6, 2 Timotheüs 1:3, Filemon 1:4). En omdat hij mensen vaak bij name noemt, weten we dat hij dat niet in het algemeen bedoelt. Paulus werkte vooral als gemeentestichter en had geen eigen gemeente. Toch deed hij zijn uiterste best om de leden van de gemeenten die hij op afstand diende zo goed mogelijk te leren kennen. Hij bezocht hen zo vaak als hij kon. Hoe veel te meer zou een gemeentepredikant zich moeten inzetten om een band te krijgen met zijn gemeenteleden! Hij moet hun namen kennen en die namen in gebed voor het aangezicht van God brengen.

Het is van groot belang om de mensen die onder je gehoor zitten te kennen. Het is belangrijk om te weten dat zuster Die-en-die geen goed woord van je kan horen. Het is belangrijk om te weten dat broeder Zet-je-op-een-voetstuk geen kwaad woord van je kan horen. Het is belangrijk om te weten dat die man op de achterste rij met zijn armen over elkaar en zijn gefronste wenkbrauwen niet boos op je is – dat is gewoon zijn luisterhouding. Het is belangrijk om te weten dat de glimlachende, knikkende dame voorin geneigd is om alles wat je zegt direct weer te vergeten.

Als je dit soort dingen weet, kun je op een diepere, persoonlijkere, meer pastorale manier voor je gemeente bidden. En je prediking word er beter van. De preek wordt echter. Wat je zegt, is niet dan alleen iets verstandelijks, maar komt voort uit het diepst van je hart.

Dan moet dit soort prediking natuurlijk wel je ideaal zijn. Als je de preek niet ziet als het profetisch getuigenis vanuit het geopenbaarde Woord van God, maar als wat interessante stof tot nadenken voor geïnteresseerden of als een inspirerend verhaal voor mensen die toevallig iets met religie hebben, tja, dan kun je alle bovengenoemde punten rustig naast je neerleggen.

Jared C. Wilson geeft les aan het Spurgeon College, is verbonden aan het Midwestern Baptist Theological Seminary en voorzitter van het opleidingsinstituut voor predikanten van de Liberty Baptist Church in de stad Kansas (Missouri). Hij heeft vele boeken op zijn naam staan.

Het bericht Alleen een echte herder ** kan een goede leraar zijn verscheen eerst op Geloofstoerusting.